Tản mạn: CA TRƯỞNG, BẠN LÀ AI? (Phần 3) - YẾU TỐ TỔ CHỨC (WELL-ORGANIZED)
Đây không phải là một bài viết học thuật về âm nhạc trong Phụng Vụ, cũng chẳng phải là những phân tích sâu sắc về kỹ năng, kỹ thuật hoặc bất kỳ lĩnh vực nào liên quan tới chuyên môn chỉ huy của người ca trưởng trong ca đoàn; vì thế, nếu bạn muốn tìm kiếm những đề tài chuyên sâu thì bạn hoàn toàn có thể bỏ qua bài viết này cách nhanh chóng, vì như thế sẽ uổng phí vài phút của bạn.
Tôi chỉ viết dựa trên những kinh nghiệm dốt nát của mình khi được đồng hành cùng các ca đoàn ở các giáo xứ, giáo họ, giáo điểm mà bản thân có dịp được hòa cùng anh chị em trong những giờ tập hát, hát lễ và chia sẻ niềm vui nỗi buồn qua từng biến cố nho nhỏ.
Phần tiếp theo:
Sự ứng trực của người ca trưởng đối với tôi hàm chứa ba yếu tố, là tinh thần phân định (discernment), có óc tổ chức (well-organized) và có tính cộng tác (Network). Ba yếu tố này vốn là điều không thể thiếu và đôi khi ca trưởng phải sử dụng chúng cùng lúc, nhưng cũng có khi tùy trường hợp để vận dụng.
b/ Yếu tố tổ chức (well-organized)
Phần tản mạn được nối tiếp với yếu tố tổ chức (well-organized) của người ca trưởng. Xem ra điều này có cần thiết không? Thực ra với một ca đoàn nếu chỉ muốn duy trì mức phục vụ bình thường mỗi tuần vài bài hát quen thuộc và không quan trọng số ca viên nhiều hay ít, vì bài hát quen nên khi cất lên cả cộng đoàn đã hát cùng, nên tính tổ chức không được đánh giá cao.
Tuy nhiên, với phần đa các ca đoàn tại Việt Nam không chỉ dừng lại ở "hát cho mòn quyển sách nhạc", mà còn đòi hỏi tính sáng tạo và tháp nhập những kiến thức về phụng vụ, thánh nhạc, cũng như vận hành tổ chức ca đoàn sao cho vừa duy trì mà cũng vừa phát triển cả về khả năng lẫn kỹ năng hát. Vì thế, với quy mô này thì óc tổ chức (well-organized) là điều không thể thiếu.
Phải nói ngay từ đầu rằng ca đoàn không nhằm mục đích trình diễn nghệ thuật, nên yếu tố tổ chức không phải mang tính vĩ mô như một dàn hợp xướng hoặc trình diễn gameshow truyền hình. Thay vào đó, óc tổ chức được kể tới như cách biết lắng nghe, dựa trên cách phân định (discernment) đúng đắn, để giúp ca đoàn trước hết có tinh thần tốt hơn và có tính đoàn kết hơn; sau đó là nâng cao kỹ năng hát mỗi ngày.
Vì sao mục đích của yếu tố tổ chức không phải là hát hay, nhưng lại là giúp ca đoàn có tinh thần tốt? Vì tất cả các hội đoàn hoặc đoàn thể Công Giáo luôn được đặt trên nền tảng thiêng liêng, nghĩa là phục vụ Thiên Chúa, nhờ đó mà biết phục vụ tha nhân (cụ thể là cộng đoàn) cách hữu hiệu hơn. Vì thế, những công việc của các hội đoàn - đoàn thể Công Giáo không nhận bất cứ lợi ích nào cho bất kỳ cá nhân nào, nhưng đặt ích chung của mọi tín hữu lên trên hết. Chính lẽ đó mà một ca đoàn không có tinh thần phục vụ tốt thì chắc chắn đi sai mục đích ngay từ đầu. Từ tinh thần này, việc ca hát và phục vụ ca đoàn mới sinh hoa trái đúng nghĩa.
Một số ca đoàn tách riêng vai trò Trưởng Ca đoàn và Ca Trưởng là hai người khác nhau. Dù một bên chuyên chăm cơ cấu tổ chức và một bên chuyên lo tập hát, nhưng thực ra vai trò của hai người này gần như giống nhau vì bằng mọi cách gầy dựng tinh thần tập thể. Cách riêng, người ca trưởng nỗ lực gửi gắm tinh thần ấy qua từng bài hát. Có lẽ không mất quá nhiều thời gian để ca trưởng dành vài phút (cũng là để ca viên nghỉ xả hơi) để giải thích ý nghĩa bài hát mà mọi người chuẩn bị tập, có thể bổ sung bối cảnh, khao khát của nhạc sỹ - người viết nên bài hát - muốn truyền tải gì qua bài hát, và tốt nhất là đặt một bối cảnh để ca viên tưởng tượng đặt mình vào trong đó, để khi hát ca viên sống đúng với tâm tình ca khúc.
Đó là kinh nghiệm mà tôi học được khi đích thân tập hát cho một số ca đoàn. Cố làm sao để ca viên HIỂU TRƯỚC KHI HÁT, thay vì nghe ca trưởng hát mẫu. Ví dụ, khi tập bài hát viết dựa trên Thánh Vịnh 22 (23) - Chúa Chăn Nuôi Tôi, ca trưởng giúp ca viên tưởng tượng mình đang đứng trên bãi cỏ xanh mướt, bên dòng suối trong lành với làn gió mát rượi, tâm hồn thả vào khung cảnh ấy cảm thấy bình yên và nhẹ nhàng... từ đó, ca trưởng hát mẫu 1-2 lần và ca viên hát theo.
Nhiều người cho rằng đây là bước "tào lao" vì chẳng cần thiết, nhưng thú thật với kinh nghiệm dốt nát của bản thân, tôi nhận ra mình thực hành điều này thì tốt hơn cho ca viên. Riêng tôi, mỗi lần chuẩn bị một bài hát, tôi phải nghiền ngẫm:
- Ý hướng bài Tin Mừng mà ngày hát lễ phục vụ;
- Tìm hiểu tác giả - tác phẩm
- Tìm cách trình bày nội dung- giúp ca viên đặt khung cảnh bài hát
- Biết điểm mạnh, điểm yếu của ca viên để lưu ý những điểm luyến, láy, liên hai, liên ba, và nhất là những chỗ làm nên đặc trưng của bài hát.
- Biết rõ ca viên ai phù hợp với bè nào, với tông giọng nào... để sắp xếp hợp lý sao cho khi cất lên thành "hòa bè" chứ không "phá bè"
- Sau cùng, bước thực chiến - nghĩa là chính thức tập hát và ngày hát lễ - làm sao để luyện nhịp tay và giữ tinh thần bài hát cách tốt nhất có thể.
- Một điều mà ca trưởng cần phải làm là nên học thuộc bài hát bao nhiêu có thể, tránh nhìn giấy chằm chằm mà chẳng quan tâm gì ca viên, vì tương tác ánh mắt, đôi tay, khẩu hình miệng (không phát âm thanh) vô cùng quan trọng.
Với tôi, chỉ bấy nhiêu tiêu chí của ca trưởng mà không có yếu tố óc tổ chức thì thua... trắng tay, và trăm phần trăm bại trận - nghĩa là hát như đọc bài hoặc trả bài.
Đồng ý là HÁT KHÔNG PHẢI LÀ TRÌNH DIỄN NGHỆ THUẬT, nhưng nói đi cũng phải ngẫm lại, HÁT CHỨ KHÔNG PHẢI ĐỌC THUỘC LÒNG hoặc HÁT CHỨ KHÔNG PHẢI TRẢ BÀI CHO CHÚA VÀ CỘNG ĐOÀN.
Nhận xét