(Trong phạm vi chia sẻ này, người viết hoàn toàn tôn trọng những giáo huấn của Phật Giáo và những gì quý Phật Tử được hướng dẫn.
Bài viết chỉ gửi gắm tới những anh chị em tín hữu Công Giáo dựa trên quan điểm cá nhân người viết)
Một dạo gần đây bài hát "Được" (*) của ca sĩ Quách Ken lên sóng và nhận được nhiều hưởng ứng của nhiều người thuộc nhiều tôn giáo có phần ưa chuộng. Tiên vàn vì nhịp điệu bài hát khá vui tươi và dễ phù hợp đa số khán thính giả, thứ đến bởi ý nghĩa của bài hát là một thông điệp đẹp từ ngôn từ đến ý nghĩa.
Có thể xác minh về bài hát: Bài có nguồn gốc từ bài thơ mang tinh thần Phật Giáo "Bình An là được" (**) và không có tác giả. Bài thơ vốn đã được biết đến trong cộng đoàn Phật Tử từ vài năm trước đây, nhưng giờ trở nên được biết nhiều qua ca khúc "Được" của Quách Ken.
Trong phạm vi chia sẻ này, người viết hoàn toàn tôn trọng những giáo huấn của Phật Giáo và những gì quý Phật Tử được hướng dẫn. Bài viết chỉ gửi gắm tới những anh chị em tín hữu Công Giáo (dường như) đang vận dụng bài thơ và bài hát chưa đúng cách. Vấn đề quan trọng đặt ra là:
+ Liệu chúng ta - những Ki-tô Hữu - có hiểu được nghĩa của sự "bình an" mà tác giả bài thơ nhắm đến?
+ Liệu cách hiểu như thế có phù hợp với đời sống đạo của người Ki-tô Hữu?
Dưới đây là một vài quan điểm cá nhân được đưa ra:
1. Bình an của người KTH là gì?
"Bình an" mà người KTH tìm kiếm không phải là trạng thái nhàn rỗi, không đắn đo suy nghĩ, không vướng bận trăn trở cuộc sống. Thực ra "bình an" là một trạng thái VỪA GẮN KẾT và cũng VỪA ĐỘC LẬP với thực tại cuộc sống. Thử suy nghĩ một chút sẽ nhận ra được con người dù giàu hay nghèo, bệnh tật hay khỏe mạnh, sung túc hay túng bần... đều có thể sở hữu được "bình an" cho đời mình... Nói như thế không có nghĩa chúng ta chối bỏ thực tại cuộc sống, vì đôi khi chính thực tại dù tích cực hay tiêu cực vẫn là động lực, nguyên nhân và điều kiện cần có để dẫn tới trạng thái bình an, nhưng BÌNH AN NGƯỜI KTH TÌM KIẾM KHÔNG HOÀN TOÀN LÀ KẾT QUẢ TẤT YẾU CỦA THỰC TẠI CUỘC SỐNG NÀY.
Như thế bình an ấy đến từ đâu? Chắc chắn, câu trả lời của người KTH: BÌNH AN ĐẾN TỪ THIÊN CHÚA. Nhưng khó tưởng tượng quá!... Thực ra không quá khó để ngẫm nghĩ về trạng thái bình an này. Chỉ cần trả lời hai câu hỏi:
(1) Khi nào trạng thái bình an (trong cuộc sống bình thường) xuất hiện?
(2) Bình an của Chúa được ban cho con người khi nào?
Vậy, với câu hỏi (1) chúng ta nhận ra BÌNH AN XUẤT HIỆN NƠI CÓ ĐAU KHỔ HOẶC SỢ HÃI, vì BÌNH AN ĐỐI NGHỊCH VỚI ĐAU KHỔ VÀ SỢ HÃI. Tựa ánh sáng của ngọn nến nhỏ làm ấm cả không gian lạnh lẽo của màn đêm tối. Đó là sự hiện diện của Thiên Chúa - Đấng Bình An đích thực đến chiếu rọi vào những đau khổ và sợ hãi của thế gian này.
Câu hỏi số (2) được trả lời qua một số trích dẫn Tin Mừng. "Thầy để lại bình an cho anh em, Thầy ban cho anh em bình an của Thầy. Thầy ban cho anh em không theo kiểu thế gian" (Ga 14,27a). Các chú giải Kinh Thánh giúp chúng ta hiểu:
"Bình an ở đây không phải là hoà bình, tình trạng không có chiến tranh, cũng không phải là tâm trạng của con người không còn bị căng thẳng về mặt tâm lý, hoặc tâm trạng khoan khoái, thoải mái, sung sướng. Đó là những gì thuộc lãnh vực tự nhiên. Theo ngôn ngữ của Gio-an, bình an, sự thật, ánh sáng, sự sống, niềm vui... là những từ diễn tả nhiều khía cạnh khác nhau của ân huệ lớn lao mà Đức Giê-su từ Chúa Cha mang đến cho loài người. Ân huệ này là chính ơn giải thoát, ơn cứu độ" (CGKPV chú giải Ga 14,27).
Hoặc Gio-an cũng tiếp tục trình bày: "Vào chiều ngày ấy, ngày thứ nhất trong tuần, nơi các môn đệ ở, các cửa đều đóng kín, vì các ông sợ người Do-thái. Đức Giê-su đến, đứng giữa các ông và nói : Bình an cho anh em!"" (Ga 20,19). Như thế, bình an của Chúa Giê-su được trao cho các môn đệ vào lúc các ông đang sợ hãi, nhưng đúng hơn bình an ấy được trao khi Chúa Giê-su đã phục sinh từ cõi chết, nghĩa là khi Ngài đã vượt thắng đau khổ do con người gây ra và ghi chiến tích vinh quang. Chiến tích ấy chính là sự CHIẾN THẮNG CỦA THIÊN CHÚA ĐỐI VỚI TỘI LỖI, BÌNH AN BẤT DIỆT MÀ NGÀI TRAO LẠI CHO CÁC MÔN ĐỆ.
Tóm lại, bình an mà người KTH hiểu là món quà đến từ Thiên Chúa, vốn vượt lên trên những sợ hãi tâm lý, nghịch cảnh bình thường. Tuy nhiên, không chối bỏ thực tại của nhân sinh, những hoàn cảnh đời thường chính là chất xúc tác hoặc điều kiện để con người có được bình an của Thiên Chúa, thứ bình an khác xa trí hiểu bình thường của con người.
2. Những hình thức bình an
Nếu theo hướng định nghĩa trên, chúng ta dễ dàng nhận ra có hai (2) loại bình an rõ ràng nhất: Thứ nhất, bình an ngắn hạn, thường biểu hiện bằng những trạng thái cảm xúc nhất thời bên ngoài, đặc điểm chóng qua, bất ổn khi đặt vào nhiều bối cảnh khác nhau. Thứ hai, bình an bất diệt, thường chỉ do Thiên Chúa ban cho trong chính nội tâm con người, chứ con người không có khả năng đạt được, đặc điểm lâu dài, ổn định trong mọi hoàn cảnh.
Loại thứ nhất vì được đặt trên nỗ lực của con người, nên thường chúng ta có thể quan sát bằng các giác quan bình thường, thí dụ như được thể hiện qua nụ cười, cách nói chuyện, hành động dí dỏm, suy nghĩ tích cực,... tất cả được xem là kết quả của một nguyên nhân trước đó, thí dụ như: người cha trong gia đình thấy con cái thuận hòa êm ấm; người vợ nhận được những lời nói không gia trưởng, la mắng, hoặc khó chịu của người chồng; một người sau nhiều biến cố đau khổ vẫn cười nói bình thường và xem như chưa có chuyện gì xảy ra; một người biết nghĩ điều tốt cho mình và người khác....
Loại thứ hai thường chúng ta không thể quan sát được nhưng theo cách nói bình dân chỉ "cảm" được qua tiếp xúc. Có thể trạng thái này được thể hiện qua hình thức loại thứ nhất, nghĩa là qua cách cười, nói, hành động... của họ cho chúng ta "cảm" được họ có nền tảng bình an đích thực, chứ không phải gắng gượng hay giả bộ. Tuy nhiên, loại bình an thứ hai này được đặt trên nền tảng là chính Thiên Chúa, là ơn ban của Thiên Chúa, cụ thể qua chính hoa trái của Chúa Thánh Thần: "Còn hoa quả của Thần Khí là: bác ái, hoan lạc, bình an, nhẫn nhục, nhân hậu, từ tâm, trung tín, hiền hoà, tiết độ." (Gl 5,22-23) Ngoài ra, thánh Phao-lô còn nhấn mạnh: "Không có luật nào chống lại những điều như thế" (Gl 5,23) nghĩa là không có giới hạn nào quy định loại bình an này, mà cũng chẳng có nguyên nhân nào tạo nên loại bình an này ngoại trừ Thiên Chúa.
3. Phương thức đạt bình an của người Ki-tô Hữu
Người KTH được mời gọi hướng tới trạng thái bình an thứ hai - bình an bất diệt của chính Thiên Chúa ban cho họ. Tuy nhiên, vì không phải những kẻ sống trên trời, ăn gió, uống mây hoặc hít khí trời mà sống. Họ vẫn sống trong chính trần gian này, vẫn xoay quanh bởi cuộc sống bộn bề lo toan, vẫn chật vật đấu tranh với cảm xúc cũng như hành vi của bản thân và người khác,...
Như thế, KTH được mời gọi HƯỚNG TỚI BÌNH AN BẤT DIỆT NHỜ VÀO BÌNH AN NGẮN HẠN. Cuộc sống trên hành trình lữ hành này chính là cơ hội ngàn vàng để chúng ta đạt tới Thiên Chúa, chính là niềm hy vọng - là Đức Cậy trong các nhân đức đối thần. Chúng ta được mời gọi sống khiêm tốn và nhỏ bé trong thế giới rộng lớn này, để từ đó chúng ta biết:
+ Nài xin ơn Chúa: Chỉ có người đủ khiêm tốn, đủ nhỏ bé mới thấy mình THIẾU, mới nhận ra mình GIỚI HẠN, rồi mới mạnh dạn nài xin Thiên Chúa.
+ Chia sẻ bình an với tha nhân: Một nụ cười, một câu nói, một dòng tin, một email, một món quà, một lời chúc, một lời động viên, một câu khích lệ... Tất cả đều là món quà trong chính những hoa trái của Chúa Thánh Thần. Vậy tại sao chúng ta không chia sẻ món quà ấy để trao nhau bình an đích thực.
+ Cho bản thân có cơ hội đón nhận bình an của Thiên Chúa: Nói ra điều này hẳn nhiều người nghĩ là vớ vẩn, chắc không còn gì để viết thì bịa ra cho vui. Nhưng thực sự chúng ta cần suy xét, không phải mình không nhận được ơn bình an của Thiên Chúa, mà đúng hơn chúng ta đã mở lòng đủ, quảng đại với chính mình đủ,... để đón nhận ơn Chúa hay chưa?
4. Nguy cơ khi hiểu chưa đúng về bình an
Đây là điều thiển nghĩ chúng ta, những KTH, cần mạnh dạn đặt ra khi cứ hát mà không suy nghĩ kỹ lưỡng:
"Sống một kiếp người, bình an là được
Hai bánh bốn bánh, chạy được là được
Tiền ít tiền nhiều, đủ ăn là được.
Người xấu người đẹp dễ coi là được."
Theo thiển ý người viết, có nguy cơ chúng ta rơi vào:
(a) Lối sống Tương đối: Tạm diễn giải đơn giản là quan điểm chẳng có gì Tuyệt Đối.
Trạng thái này thường bị che khuất bởi lối sống sao cũng chấp nhận được. Về phần bản thân mình được xem là dễ dãi và dễ đón nhận mọi sự, cái gì cũng được. Về phần người khác đối với mình thì chẳng đòi hỏi, cũng chẳng phàn nàn... Tất cả với mục đích để tâm hồn bình an chẳng bận suy nghĩ. Nghe thì có vẻ tốt lành, nhưng thực ra, đàng sau lớp vỏ hiền lành là chúng ta đang CHỐI BỎ SỰ NỖ LỰC, CỐ GẮNG, THIỆN CHÍ CẦU TIẾN... và đang dần rơi vào trạng thái "mackeno" (dịch "Mặc kệ nó!")
Điều này được kể là nguy hiểm vì: (1) Chối bỏ chính Thiên Chúa, cùng đích TUYỆT ĐỐI của cuộc đời người KTH. (2) Chối bỏ lời mời gọi bước theo Chúa cách TUYỆT ĐỐI mà lại buông thả kiểu "chân trong chân ngoài." (3) Trong chính chối bỏ lời mời gọi, dẫn đến chối bỏ TRÁCH NHIỆM của người KTH được mời gọi thi hành cách TUYỆT ĐỐI ví dụ như Truyền Giáo, Sống Bác Ái,...
Loại hình Tương Đối này dẫn tới 2 lối sống: Vô Thần hoặc Định Mệnh
(b) Lối sống vô thần: Tạm hiểu đơn giản là không tin rằng có sự hiện diện của Thiên Chúa - Đấng Tối Cao nữa, mà chỉ có bản thân tôi, cuộc sống của tôi mà thôi...
Sống trong trạng thái này, chúng ta thấy rõ mình vẫn cố gắng hết mình, vẫn giữ lối sống tuyệt vời không có gì chê trách, không ai phê bình hay góp ý... Nhưng đây lại là một cám dỗ lớn khi để mình dễ BIẾN MÌNH THÀNH THIÊN CHÚA, và MÌNH ĐANG TÔN THỜ CHÍNH MÌNH. Thực ra vẻ ngoài thì chúng ta vẫn quá tốt đẹp và thánh thiện, nhưng thực chất đang "vô thần" lúc nào chẳng biết.
(c) Lối sống thả trôi theo Định Mệnh: Tạm hiểu đơn giản Chúa an bài hết mọi sự, không cần làm gì nữa vì có cố gắng thì đâu thay đổi được gì.
Trạng thái này là thái cực ngược lại với kiểu sống nói trên, nghĩa là chúng ta biến mình thành kẻ lười biếng và dễ dàng chấp nhận định mệnh cuộc sống. Nhiều lúc người KTH hay khuyên người gặp đau khổ: "Ráng chịu đi! Chúa an bài hết rồi!". Một câu khuyên mà cũng như không khuyên vì chẳng đem lại an ủi cũng như lợi ích gì cho người đang đau khổ, thậm chí làm cho họ hiểu không đúng về Thiên Chúa thương xót và trách mắng Thiên Chúa.
Chính vì thế, kiểu sống lơ đãng không mục đích, ai muốn làm gì cũng được, sai đúng gì mặc kệ, "người ta chết chứ mình đâu có chết mà lo!", hoặc một kiểu sống thiếu năng lượng, thiếu sức sống, thiếu đóng góp xây dựng, thiếu cầu tiến, luôn sợ hãi, dè chừng "làm ơn mắc oán,"... có thể là những biểu hiện của điều ấy.
5. "Sống một kiếp người bình an là được"
Một điều tôi dám khẳng định người viết ra bài thơ "Bình An là Được" chắc chắn không hề hiểu "bình an" theo 3 lối sống sai lầm kể trên. Hơn nữa, nếu đây là một tư tưởng Phật Giáo, vốn có nền tảng vững chắc và lâu đời, dù có những khác biệt với lối sống người KTH, thì không bao giờ có chuyện bài thơ cổ xúy cho lối sống tôn sùng chính mình hoặc than Trời trách đời. Vì thế, với người KTH cũng được mời gọi hiểu ý nghĩa bài thơ hoặc bài hát dưới một góc độ trưởng thành trong đức tin hơn.
Thử lấy tỷ dụ để thấy tinh thần của bài thơ/ bài hát rõ hơn: Chúng ta chẳng ai bảo rằng Chúa Giê-su không cố gắng cách TUYỆT ĐỐI để sống trọn vẹn Thánh Ý Chúa Cha và cứu độ nhân loại cả. Thật vậy, đặt giả sử nếu Chúa Giê-su chọn sống TƯƠNG ĐỐI thì hẳn chúng ta không có gương mẫu Chúa Giê-su của ngày hôm nay để chúng ta noi theo và Đức Tin của chúng ta, những người Công Giáo, trở nên ấu trĩ. Cũng vậy, các vị sáng lập các Tôn Giáo khác nếu không có sự nỗ lực tuyệt đối, hẳn ngày hôm nay chúng ta chẳng có khái niệm về "Tôn Giáo", "Niềm Tin"... vì chúng ta không cần những con người sống kiểu tương đối ấy, mà NƠI BẢN CHẤT TỰ NHIÊN, AI CŨNG KHAO KHÁT ĐẠT TỚI TUYỆT ĐỐI TRONG CHÍNH NIỀM TIN TÔN GIÁO CỦA MÌNH.
Tóm lại, vượt lên trên mọi suy nghĩ bình thường của con người, "bình an" của người KTH được hiểu là BÌNH AN ĐẾN TỪ ÂN SỦNG CỦA THIÊN CHÚA QUA NHỮNG NỖ LỰC THƯỜNG NGÀY.
Trong tâm tình Mùa Chay, Mùa nhắc nhở mỗi KTH nhớ rằng chúng ta cần nỗ lực rất nhiều và rất nhiều để sống được với ý tưởng "sống một kiếp người bình an là được." Thực ra, đây vốn là một tinh thần THƯỢNG THỪA của những ai đã trải qua sóng gió, khó khăn, thách đố để chiến thắng tất cả bằng ÂN SỦNG và NỖ LỰC CỦA BẢN THÂN, chứ không phải thứ bình an rẻ tiền được trả bằng sự giả trân đáng sợ.
Một lần nữa cám ơn bài thơ/ bài hát thật đẹp và ý nghĩa cho hành trình Mùa Chay của người KTH năm nay.
Toronto, 27-02-2026
Tác giả: Little Stream
Hỉnh ảnh: Moon
Chú thích:
(*) Xem bài hát "Được" tại: https://www.youtube.com/watch?v=Cpsl7_-CG6I
(**) Đọc bài thơ "Bình An Là Được" tại: https://chuahoanghiem.com/binh-an-la-duoc/
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét